Interview

Dit artikel hoort bij: Panorama Nederland in de Praktijk 1

Young Innovator Chris Collaris verbindt gebouwen

Chris Collaris

Tekst College van Rijksadviseurs
Foto Olivier Middendorp

De Rotterdamse wederopbouwwijk Zuidwijk kampt met criminaliteit en anonimiteit. Om de vicieuze cirkel van verval en onveiligheid te doorbreken, maakte Young Innovator en architect Chris Collaris met Zuidwijk op Zeker een ontwerp dat letterlijk ruimte creëert voor contact tussen bewoners. “Ik wil blinde gevels vermijden.”

Young Innovators

De Young Innovators zijn jonge architecten, stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten die in samenwerking met het College van Rijksadviseurs aan de slag gaan met ruimtelijke vraagstukken. Dat kan gaan over herbestemming, de energietransitie, nieuwe cultuurlandschappen of de wateropgave. 

Waarom heeft Zuidwijk een nieuw ruimtelijk ontwerp nodig?

“Zuidwijk is een typische jaren vijftig wederopbouwwijk in Rotterdam-Zuid: ruim opgezet, met galerijflats, portiekflats en veel groen. De wijk is ontworpen als semi-autonome woonwijk; niet te groot en met een duidelijk centrum. Het was jarenlang hartstikke fijn wonen in Zuidwijk, maar in de jaren tachtig zette het verval in. Er was veel achterstallig onderhoud, het onderlinge contact tussen bewoners verdween en daarmee ook de ogen op straat. Dat zorgde voor verhoogde criminaliteit. 

Vanwege het homogene woningaanbod en hoge percentage sociale huur trekt Zuidwijk vooral mensen met een zwakke sociaal-economische positie aan. Het gesloten karakter van de wijk zorgt er bovendien voor dat bewoners de wijk moeilijk kunnen verlaten. Met name jongeren lopen zo een groter risico in de criminaliteit te belanden. Het aantal inbraken en overvallen stijgt, veel inwoners zijn er illegaal en er zijn al verschillende drugslabs ontmanteld. Daarom werk ik samen met de gemeente Rotterdam en Loes van der Wees. Zij is Officier van Justitie bij het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid en weet precies wat er speelt.”

“Ik probeer de oorspronkelijke kracht van de wijk terug te brengen.”

Slinge in Rotterdam Zuidwijk
Slinge in Rotterdam Zuidwijk, in de jaren zeventig Leo van Hoek

Wat voeg jij als architect toe aan de bestrijding van criminaliteit?

“Ik probeer de oorspronkelijke kracht van de wijk terug te brengen: de verbinding. Ik kies voor verbindingen tussen de gebouwen en de directe omgeving en verbindingen van en naar de wijk. Op dit moment is er te veel anonimiteit. Zuidwijk heeft veel blinde gevels met op de begane grond veel garageboxen of winkels met geblindeerde ramen. Tegelijkertijd is er te veel openheid in de openbare ruimte. De groene ruimtes tussen de flats worden nauwelijks gebruikt. Bewoners picknicken of voetballen er niet, niemand eigent zich die ruimte toe. Er is te weinig afscherming en dat geeft geen veilig gevoel.”

Hoe kun je Zuidwijk een aantrekkelijkere wijk maken?

“In mijn ontwerp gebruik ik bijvoorbeeld verhoogde terrassen om de hoeken van de flatgebouwen te verbinden. De ruimtes op de begane grond hebben glazen wanden. Ik wil de blinde gevels vermijden en de visuele verbindingslijnen tussen het groen binnen en de straat buiten het bouwblok behouden. De verhoogde terrassen zijn alleen toegankelijk voor bewoners. Door de hoeken te verbinden met transparante vlakken wordt de groene binnenruimte gezamenlijke gebruiksruimte voor de flatbewoners. Verder heb ik in het ontwerp de gevels van de bouwblokken op de begane grond opengebroken. De bergingen verdwijnen en winkels en woningen richten zich meer naar buiten toe. 

Uiteindelijk zullen de veranderingen die ik voorstel mensen met een sterkere sociaal-maatschappelijke positie aantrekken. Dat gaat segregatie tegen en ik hoop dat bewoners zich aan elkaar optrekken. Natuurlijk moet je ervoor zorgen dat de huidige bewoners zich thuis blijven voelen.”

“Daarnaast vind ik dat economisch gewin, puur de financiële prikkel, nooit de enige motivatie mag zijn voor een project.”

Tegelijkertijd moeten de bewoners van jou ook de wijk uit?

“Ja, dat is eigenlijk een onorthodoxe gedachtegang ten opzichte van het traditioneel inclusieve karakter van de wijk. Het is cruciaal dat Zuidwijk de verbinding met Rotterdam meer op zoekt als het gaat om een meer kansrijke positie van de bewoners. Dat is overigens een wederkerig proces.Maar het is nu meer dan ooit nodig. Metrostation Slinge ligt niet in het hart van de buurt, dus je komt de wijk binnen via de achterdeur. Aan de andere drie zijden van de wijk liggen lege groene velden en wegen waar het verkeer overheen raast. Die grenzen moeten zachter, met bijvoorbeeld parken, paviljoenen en speeltuinen waar mensen elkaar ontmoeten.“

Tekst loopt verder onder de afbeelding.

Ontwerpinterventie bij doorgang naar deelbuurt
Ontwerpinterventie bij doorgang naar deelbuurt Chris Collaris Architects

Welk thema uit Panorama Nederland is voor jou echt urgent?

“Het vroegtijdig anticiperen op de uitdagingen van de toekomst. Daarom ben ik blij dat Panorama Nederland ook kijkt naar de vergrijzing. Dat is een thema dat velen van ons gaat raken. Daarnaast vind ik dat economisch gewin, puur de financiële prikkel, nooit de enige motivatie mag zijn voor een project. Ik denk bijvoorbeeld aan de enorme verdichting in mijn eigen stad Eindhoven. Daar is in principe niks mis mee, maar doe het dan wel goed. Want de gevolgen zullen zeer ingrijpend zijn. Zachte waarden, zoals solidariteit en leefbaarheid, moeten meer centraal staan in nieuwe ontwerpen, projecten en ontwikkelingen.”

Chris Collaris

Architect Chris Collaris (1981) heeft zijn eigen bureau Chris Collaris Architects. Hij werkte in 2019 als Young Innovator in opdracht van het College van Rijksadviseurs. In 2016 won hij de ARC Young Talent Award. Chris werkt vanuit het principe dat architectuur de mens dient en beoefent zijn vak met een grote mate van sociale verantwoordelijkheid.

Voor meer informatie over het project: Zuidwijk op Zeker.