Aan het woord

Dit artikel hoort bij: Panorama Nederland in de Praktijk 2: Nabijheid

“Gecentraliseerd gas en elektra aanbieden is niet houdbaar”

Andy van den Dobbelsteen

Tekst Margit Kranenburg
Foto Cok Fransen, Erik Jansen

We moeten weer vaker zaken dichter bij huis oplossen. De energietransitie is ook een overgang van centraal naar lokaal, vindt een optimistische duurzaamheidshoogleraar Andy van den Dobbelsteen. Slimme combinaties van opwekken én gebruik van energie kunnen heel goed in de buurt. “Supermarkt en woningen kunnen maximale uitwisseling krijgen.”

Weg dus met grote windmolenparken en zonneweides?

“Nu nog niet, maar op de lange termijn kunnen die enorme windmolenparken misschien wel weg. Vooral ook als we ergens rond 2050 een veilige nucleaire oplossing voor energie hebben. Waar het vooral om gaat is dat we de laatste decennia enorm afhankelijk zijn geraakt van de centrale toevoer van wat we dagelijks nodig hebben, waaronder ook energie. Als er ook maar iets hapert in die toevoer, gaat het mis. Met een overgang naar meer opwekken in de buurt kun je vraag en aanbod beter matchen.”

“Supermarkten stoten voortdurend warmte uit om te koelen; die warmte kunnen we gebruiken voor woningen.”

Andy van den Dobbelsteen
Cok Francken

Hoe ga je dat op straat zien, dat lokale opwekken en verspreiden?

“Vooral in de stedelijke omgeving zul je dat zien. Als je in de buurt duurzaam opwekt en dat gebruikt voor je woning, komen er nieuwe servicegebouwtjes voor de opslag en het rondpompen van energie. Het gaat erom dat we slim kijken. Een groot deel van het jaar hebben we thuis verwarming nodig, maar kantoren zijn we ook een groot deel van het jaar aan het koelen. Dat kun je handig koppelen. Het geldt nog sterker voor supermarkten. Die stoten voortdurend veel warmte uit om hun spullen te koelen; die warmte kunnen we gebruiken voor woningen. Ik ben nu bijvoorbeeld betrokken bij de opzet van zo’n combinatie in Zwolle. De supermarkt en de woningen in hetzelfde complex krijgen maximale uitwisseling.”

Dus energiebedrijven moeten zich op buurtwerk storten?

“Zeker! De energiebedrijven moeten hun hoofdschakelaar omzetten, om het maar zo te zeggen. De meeste zijn niet zo van de lokale systemen, ze denken nog groot. Maar rücksichtslos enkel gecentraliseerd gas en elektra aanbieden is niet houdbaar. Het is onzinnig om zo’n hoogwaardig product als gas naar woningen te blijven brengen, terwijl de industrie dat gas hard nodig heeft. Energiebedrijven zijn met nieuwe duurzame oplossingen nu vaak betrokken bij projecten in buitengebieden, ze moeten meer de binnensteden in.”

“Een van mijn stokpaardjes is het gebruik van oppervlaktewater om warmte te verkrijgen voor huishoudens, aquathermie heet dat.”

Kom je dan toch uit op zonnepanelen op de daken?

“Het gaat om vraag en aanbod bij elkaar brengen. Zonnepanelen onder een hoekje op het dak geven nu een enorme piek in de zomer en op het midden van de dag, en ze wekken weinig op in de winter. Daarom geloof ik in verticale zonnepanelen, op oost, zuid en west. Dan pak je de ochtendzon, de avondzon en de lage zon in de winter. Er worden op dit moment veel nieuwe producten ontwikkeld om energie op te wekken, bijvoorbeeld ook voor gevels. Die zijn soms nog duur en niet grootschalig beschikbaar, maar ze gaan het beeld bepalen in de stad.”

Andy van den Dobbelsteen

Zijn er ook nog nieuwe vormen van lokale energieopwekking?

“Een van mijn stokpaardjes is het gebruik van oppervlaktewater om warmte te verkrijgen voor huishoudens, aquathermie heet dat. Daarmee sla je drie vliegen in één klap. Ten eerste is dat duurzame energie. Ten tweede verbetert de waterkwaliteit als de temperatuur ervan daalt. Nu lozen we daar nog warm water op en ontstaat mede daardoor veel algenbloei. Ten derde zal het koudere oppervlaktewater in de winter gemakkelijker kunnen bevriezen. Voor Friesland werken we een plan uit om het oppervlaktewater in te zetten als energiebron en daardoor te laten afkoelen. Wie weet is er dan nog wel eens een Elfstedentocht mogelijk.”

Moeten consumenten zelf ook extra aan de bak?

“Als mensen zien dat de energie van dichtbij komt, maakt dat ze ook bewuster van wat ze verbruiken. Dat is ook een doel. We zijn het allemaal heel vanzelfsprekend gaan vinden dat alles via een lijntje onder de grond ons huis binnenkomt. Als dat even niet werkt, zijn we direct in paniek. Met matchen van vraag en aanbod in de buurt, zullen mensen ook gaan nadenken over wanneer ze veel of weinig energie gebruiken. En daar kunnen ze hun gebruik ook op afstemmen.”

Andy van den Dobbelsteen

Andy van den Dobbelsteen (1968) heeft civiele techniek gestuurd aan de TU in Delft. Na diverse functies bij de universiteit werd hij in 2009 hoogleraar Climate Design & Sustainability. Hij profileert zich, ook als spreker en schrijver, als aanjager van nieuwe duurzaamheidsconcepten.