Beeldverslag

Dit artikel hoort bij: Panorama Nederland in de Praktijk

Objectief Nederland: Veranderend landschap

Tekst Cleo Wächter
Foto Cleo Wächter, Reinjan Mulder

In deze rubriek bieden we talentvolle makers een podium. Rijksadviseur Berno Strootman vroeg fotograaf Cleo Wächter om voor deze rubriek een selectie van beelden te maken, die zij eerder maakte voor Objectief Nederland - Veranderend landschap 1974 - 2017’.

Cleo Wächter

Cleo Wächter is een Nederlandse fotografe die door te fotograferen de wereld om haar heen onderzoekt. Met een nieuwsgierige blik en speciale interesse in sociale geografie en landschappen probeert ze de relatie tussen de mens en zijn omgeving vast te leggen.

Objectief Nederland is een herfotografie project dat de verandering van het Nederlandse landschap kaart tracht te brengen. De destijds 24-jarige Reinjan Mulder besloot in 1974 dat de manier waarop het Nederlandse landschap tot dan toe werd verbeeld niet strookte met de realiteit. Hij ontwikkelde - geïnspireerd door diverse conceptuele kunstbewegingen in de jaren ’70 - een methode die het landschap ‘Objectief’ zou vast leggen. Hij legde een gekanteld grid over de Nederlandse kaart, dat 52 plekken aanduidde, waarvan er acht in het water lagen. Vanuit deze exacte punten fotografeerde hij in alle vier windrichtingen, zonder zich hierbij te laten leiden door zaken als compositie, weersomstandigheden of toevallige passanten.

Rijksadviseur Berno Strootman zag de foto’s van Reinjan Mulder in het Rijksmuseum en vroeg zich af hoe het landschap de afgelopen 40 jaar was veranderd. Om daar achter te komen, gaf hij in 2017 de fotografe Cleo Wächter de opdracht om het project van Reinjan Mulder zo exact mogelijk te herhalen. Met behulp van Google Maps, de beelden uit 1974 en een klassiek kompas registreerde Cleo Wächter in 2017 hoeveel het Nederlandse landschap in die 43 jaar veranderd was.

De originele kaart getekend door Reinjan Mulder (1974) en Cleo Wächter's vertaling van de kaart naar Google Maps (2017)

(artikel vervolgt onder de fotoserie)

Zuidlaren Oost

19.01.1974, 16:43
17.02.2017, 16:19

Delfzijl West

22.01.1974, 9:35
28.03.2017, 11:54

Beemster Noord

14.01.1974, 14:36 
18.02.2017, 11:30

Oldenzaal Oost

28.01.1974, GG 
31.01.2017, 15:54

Nieuw-Balinge Oost

06.02.1974, 13:16 
01.02.2017, 13:33

Het Bildt

20.02.1974, 17:09 
24.02.2017, 16:08

Cleo Wächter: “In het eerste kwartaal van 2017 ben ik op pad gegaan om alle plekken te bezoeken en te fotograferen. Dit ging verrassend goed. Ik was bang dat veel plekken in zekere mate geprivatiseerd zouden zijn, of ontoegankelijk zouden zijn geworden. Maar op een paar uitzonderingen na waren de plekken zelf makkelijk te vinden en was de respons van eigenaren positief.

Wat mij ook opviel, was dat weinig plekken echt direct van functie waren veranderd. Veel boerderijen waren nog steeds boerderijen, vaak zelfs overgenomen door mensen die in 1974 als kind over het erf hadden gestruind. Sloten lagen er nog, soms een paar meter verplaatst of overgelopen. In Santpoort is er een woonwijk verrezen, 10 jaar nadat Reinjan in een leeg veld had gestaan. Naast Oldenzaal heeft een boerderij moeten uitwijken voor een snelweg. In Delfzijl zien we hoe de zee is drooggelegd voor een industriegebied en er nu windmolens aan de horizon staan, zoals overigens op vele andere plekken.

Waar ik ook bang voor was, was dat ik het landschap veel grijzer zou aantreffen. Maar hierin werd ik positief verrast. Jonge bomen waren verrezen tot grote bomen. De kwelders in Wierum reikten verder en daadkrachtiger de zee in. En een kale hei in Drenthe, waar Reinjan zijn eigen schaduw samen met het landschap vastlegde, zag er ‘plots’ uit als een groene oase. Een beetje onderzoek wees al snel uit dat dit stukje ‘natuur’ pas 3-4 jaar eerder was aangelegd. 

(artikel vervolgt onder de fotoserie)

Schagen, N-O-Z-W

14.01.1974, 11:17 
18.02.2017, 15:58

Smilde, N-O-Z-W

19.01.1974, 14:11 
17.02.2017, 13:03

Delfzijl/Eemshaven, N-O-Z-W

22.01.1974, 9:35 28.03.2017, 11:54

Beemster, N-O-Z-W

14.01.1974, 14:36 
18.02.2017, 11:30

Oldenzaal, N-O-Z-W

28.01.1974, GG 
31.01.2017, 15:54

Santpoort, N-O-Z-W

15.01.1974, 09:49 
09.02.2017, 14:34

Nieuw Balinge, N-O-Z-W

06.02.1974, 13:16 
01.02.2017, 13:33 

Den Oever, N-O-Z-W

19.02.1974, GG 
18.02.2017, 14:08 

Het Bildt, N-O-Z-W

20.02.1974, 17:09 
24.02.2017, 16:08

En zo komen we op een belangrijk punt: een foto is niet altijd wat het lijkt. Wat ik als fotograaf of de bekijker van deze beelden niet zie, is dat hoewel het gras nog groen is, er minder insecten doorheen kruipen. Bomen die nu misschien nog trots hun takken de hemel in reiken, hebben wortels die al verscheidene zomers naar water smachten. En waar je ook bent, overal hoor je geruis van snelwegen en steeds minder vogels.

Ik zie mijn herhaling niet als een één op één vergelijking met het project van Reinjan, maar een gesprek tussen twee momenten in onze geschiedenis. Ik geloof ook dat we anno 2020 de objectiviteit niet meer hoeven te proberen na te streven. Maar er meer aan hebben als we reflecteren op het proces dat aan de verandering vooraf ging. Ook in mijn fotografie heb ik gekozen voor een beeldtaal die herinnert aan mijn tijd, net zoals Reinjan ervoor koos met het destijds moderne 6x6 formaat te werken. Een landschap bestaat uit lagen en uit de betekenissen die we hieraan verbinden. Ik hoop dat het project ons in de eerste plaats een democratischer beeld geeft van wat het Nederlandse landschap inhoudt. En verder een ingang tot discussie biedt over welke veranderingen welk effect hebben, en wat we daarvan vinden.”