Je krijgt het landschap dat je kiest

Tekst Berno Strootman
Foto Harry Cock, JMK, Media, Arenda Oomen

Rentmeesterschap

In de maanden van coronabeperkingen is weer eens duidelijk geworden hoe zeer wij Nederlanders zijn gesteld op onze landschappen. We fietsen en wandelen er graag, genieten er van vogels, lanen, slootranden en vergezichten, waaien er uit, halen er een frisse neus en maken er ons hoofd leeg. Voor velen van ons is het landschap vanzelfsprekend; het is er altijd zo geweest en zal ook altijd zo blijven. Dat het met het landschap goed of slecht kan gaan, dat het altijd in verandering is, dat de overheid die verandering kan beïnvloeden en dat je dus als individu invloed hebt op de kwaliteit van het landschap via je stem- en koopgedrag - daarvan zijn veel mensen zich niet bewust.

Berno Strootman

Panorama Nederland in de Praktijk gaat online

Panorama Nederland toert al geruime tijd door Nederland en biedt velen inspiratie om na te denken over de toekomst van ons land. Deze tour sluiten we af met een online event van 21-24 september. Op maandag, dinsdag en woensdag publiceren we rond lunchtijd een aflevering in de serie 'Panorama on tour met...' waarbij we Floris Alkemade, Berno Strootman en Daan Zandbelt opzoeken ergens in Nederland. Op donderdag 24 september is online de uitreiking van Panorama Lokaal online en 's middags is er een Panorama talkshow.

Op de hoogte blijven van deze Panorama4Daagse? Schrijf u dan in voor de nieuwsbrief van het College van Rijksadviseurs.

Wat je eet en wat je stemt, bepaalt het landschap dat je krijgt.

Rentmeesterschap is een prachtig begrip met een bijbelse oorsprong. Het gaat over respect voor de aarde uit solidariteit met toekomstige generaties. Je krijgt een stuk grond, een landgoed of een familiebedrijf van je ouders in bruikleen om er goed voor te zorgen en het in minstens zo goede staat te overhandigen aan je kinderen. Bij landgoedeigenaren zie je dat rentmeesterschap het sterkst: daar is het besef van het denken in generaties alom aanwezig. Het dagelijks handelen is ervan doordrenkt.

Je zou het Nederlandse landschap kunnen zien als een collectief bezit van alle Nederlanders, dat wij hebben gekregen van onze ouders en weer doorgeven aan onze kinderen. Schone lucht, schoon water, een gezonde bodem en biodiversiteit zou je kunnen beschouwen als maatschappelijk kapitaal dat ons allen toebehoort. De manier waarop wij sinds decennia ons landschap gebruiken voor de productie van voedsel, tast de kwaliteiten van deze natuurlijke schatten aan. De schappen in onze supermarkten zijn weliswaar gevuld met een enorme keuze aan voedsel en we betalen minder voor ons voedsel dan ooit tevoren, maar we betalen de prijs op een andere manier: door in te teren op ons maatschappelijk kapitaal. Als we als goed rentmeester het landschap in goede staat aan onze kinderen willen overlaten, dan is er wel wat achterstallig onderhoud.

“Rentmeesters houden de blik gericht op de lange termijn en doen investeringen met het oog op total cost of ownership.”

De grote transities in de landbouw, de energievoorziening, klimaatadaptatie en de bouw van een miljoen woningen bieden ons de kans om werk met werk te maken. Zoals we in Panorama Nederland bepleiten, zijn die transities een kans om Nederland rijker, hechter en schoner te maken. Als we de transities op een goede manier met elkaar en met de kwaliteiten van landschap en steden weten te verbinden, kunnen we ze benutten voor het maken van een inhaalslag. Zo kunnen wij een inhaalslag maken en ons alsnog als rentmeester gedragen.

Daar past ook best een zakelijke benadering bij. Rentmeesters van landgoederen en eigenaren van familiebedrijven zijn ook zakelijk. Zij houden de blik gericht op de lange termijn en doen investeringen met het oog op total cost of ownership. Juist met het oog op de belangen van toekomstige generaties.

Krimpenerwaard
De Krimpenerwaard

Daar ligt een prachtige taak voor onze overheden. Door verschillende ambities op de lange termijn met elkaar te verbinden, ontstaat er uiteindelijk meer rendement op maatschappelijke investeringen en kunnen meerdere maatschappelijke doelen gelijktijdig worden gediend. Zo’n integrale aanpak voorkomt dat er een versnipperd, uitgewoond landschap en een rommelige leefomgeving ontstaan, die tot terechte zorgen en weerstand leiden onder brede lagen van de bevolking. Onze overheden moeten er gezamenlijk voor zorgen dat het algemene belang prevaleert boven het individuele, de lange termijn boven de korte en de samenhang boven het sectorale. Zo komen we tot slimme, kosteneffectieve oplossingen die meerdere vliegen in één klap slaan, ofwel: maximaal rendement op geïnvesteerde maatschappelijke euro’s.

Dat is het rentmeesterschap dat ik ons toewens.